Pręgierz we Wrocławiu stoi przy Rynku, przed oknami Izby Sądowej ratusza. Obiekt jest wierną kopią pręgierza z 1492 roku, wzniesionego niedaleko wcześniejszego, drewnianego pręgierza z początku XIV wieku.
Jak wygląda pręgierz?
Pręgierz ustawiono na trzystopniowym cokole. Wykonano go z piaskowca jako czworoboczny słup, który podtrzymuje pięcioboczną, ażurową latarnię. W górnej części latarnia zwęża się stożkowo.
Na szczycie latarni znajdowała się figurka kata — zwana Rolandem — o wysokości 70 cm, trzymająca miecz i pęk rózg. Nad figurką umieszczono metalową chorągiewkę wiatrową z literą "W". W dolnej części słupa były metalowe uchwyty, do których przywiązywano skazańców; uchwyty usunięto w 1848 roku.
Historia powstania i pierwszych prac
Pręgierz z 1492 roku wykonano w warsztacie kamieniarskim Gauskego i Preusse'a. Preusse był architektem, kamieniarzem i murarzem pochodzącym z Saksonii; pracował też przy elewacji i wystroju południowej nawy ratusza.
Wokół obiektu powstały legendy dotyczące kar stosowanych przy pręgierzu. Tradycja przypisuje mu m.in. wychłostanie Wita Stwosza w związku z zarzutem sfałszowania weksla. Dokładne daty ostatnich wykonanych przy nim kar nie są pewne: ostatnia publiczna egzekucja miała miejsce w połowie XVIII wieku, a ostatnia kara chłosty przypisywana jest końcowi XIX wieku.
Uszkodzenia, remonty i rekonstrukcje
Obiekt ulegał uszkodzeniom wielokrotnie. 10 lutego 1925 roku wiatr strącił figurę kata i częściowo uszkodził pręgierz. Remont zleciło miasto; naprawę wykonał Karl Ulbrich, a kopię figurki rzeźbił Reinhard Hilger. W trzonie odnowionego słupa umieszczono miedziany pojemnik z dokumentacją remontu.
Podczas walk o Wrocław pręgierz doznał poważnych zniszczeń w lutym 1945 roku. W kwietniu 1947 roku konstrukcję rozebrano, a zachowane fragmenty przekazano do Muzeum Architektury. Plany rekonstrukcji pojawiały się kilkukrotnie; ostateczna odbudowa miała miejsce w latach 80. XX wieku według projektu Bogdana Jackiewicza, wykonanego na podstawie szkiców, zdjęć i dokumentacji z 1925 roku. Odsłonięcie zrekonstruowanego pręgierza nastąpiło 30 grudnia 1985 roku, a figurkę kata ustawiono w 2002 roku. Postać kata wzorowano na rysunkach Dürera.
Jaką rolę pełnił pręgierz?
Do dolnej części słupa przymocowano metalowe uchwyty, które służyły do przywiązywania skazańców. Pręgierz wiązano z wykonywaniem publicznych kar — w źródłach pojawiają się informacje o egzekucjach oraz o karach chłosty, choć ostatnie daty tych praktyk pozostają niepewne.
W XIX wieku zaczęto ograniczać i usuwać elementy służące do kar cielesnych; uchwyty zdemontowano w 1848 roku, a w 1852 roku podjęto próbę rozbiórki pręgierza, której sprzeciwił się król Prus Fryderyk Wilhelm IV.
Informacje praktyczne
- Adres: Rynek, 50-116 Wrocław — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (920 opinii)
