W polskich lasach i na obrzeżach zabudowań można spotkać kilka gatunków węży. Na liście rodzimych gatunków znajdują się żmija zygzakowata, zaskroniec zwyczajny, gniewosz plamisty, wąż Eskulapa oraz zaskroniec rybołów. Informacje o ich biologii i zachowaniu przekazują leśnicy, przedstawiciele parków krajobrazowych oraz specjaliści z uczelni weterynaryjnych.
Jakie gatunki węży występują w Polsce?
W kraju naturalnie występuje pięć gatunków węży. Wszystkie są chronione prawem. Najczęściej spotykane są zaskroniec zwyczajny i żmija zygzakowata. Wąż Eskulapa występuje rzadko i objęty jest szczególnymi programami ochronnymi. Zaskroniec rybołów preferuje tereny przy wodach i żywi się rybami. Gniewosz plamisty pojawia się sporadycznie na siedliskach suchszych i zarośniętych.
Jak rozpoznać najbardziej znane gatunki?
Żmija zygzakowata ma zwykle trójkątną, spłaszczoną głowę i pionową źrenicę. Na grzbiecie często przebiega ciemny wzór w kształcie zygzaka, ale ubarwienie bywa zmienne. Dorosłe osobniki osiągają zwykle do około 1 metra długości. Zaskroniec zwyczajny jest niejadowity, ma wyraźnie oddzieloną głowę i charakterystyczne żółte plamy „za skroniami”. Może osiągać od 1 do nawet 1,5 metra długości. Wąż Eskulapa to wąż dusiciel, potrafi wspinać się po drzewach i dorasta do blisko 2 metrów; jego łuski są gładkie i lśniące.
Gdzie i kiedy najłatwiej natrafić na węża?
Węże wychodzą z hibernacji wiosną i są aktywne do jesieni. Preferują miejsca nasłonecznione: obrzeża lasów, skraje zarośli, kamieniste stoki i tereny przy wodzie. Wiele gatunków korzysta z kryjówek w pobliżu zabudowań wiejskich, np. starych stodół, przyczółków mostów czy pasiek. Leśnicy oraz ratownicy odnotowują zwiększoną aktywność żmij w ciepłe, dłuższe lata.
Jak postępować podczas spotkania z wężem?
Specjaliści zalecają zachować dystans i spokój. Najbezpieczniejsza reakcja to oddalenie się i obserwacja z odległości około 1–2 metrów aż zwierzę samo się oddali. Należy pilnować dzieci i zwierząt domowych; psy mogą sprowokować węża do obrony. Nie wolno chwytać, płoszyć ani unieszkodliwiać węża własnymi metodami. W przypadku znalezienia węża w budynku lub na posesji można zgłosić to straży pożarnej lub straży miejskiej. Strażacy dysponują specjalnymi chwytakami i przewożą odłowione zwierzę w szczelnym pojemniku, by wypuścić je w lesie z dala od terenów uczęszczanych.
Co robić po ukąszeniu żmii?
Żmija zygzakowata to jedyny naturalnie występujący w Polsce gatunek jadowity. Ukąszenie może pozostawić dwa ślady po zębach i wywołać ból oraz obrzęk. Według ratowników część ukąszeń jest „sucha”, czyli bez wstrzyknięcia jadu. Osoba z objawami takimi jak silny ból, obrzęk, mdłości lub wymioty powinna zachować spokój i wezwać pomoc dzwoniąc pod numer 112. Ratownicy Pogotowia Ratunkowego oraz szpitale udzielają potrzebnej pomocy medycznej; przypadki ciężkich powikłań zdarzają się rzadko, ale ryzyko jest większe u dzieci i osób starszych.
Projekt przywrócenia węża Eskulapa w Bieszczadach zakłada budowę czterech kopców i jednego drewnianego domku o wymiarach 1,3 m na 2 m w Nadleśnictwie Lutowiska. Koszt projektu oszacowano na 55 000 zł, główne finansowanie ma pochodzić ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Rzeszowie; Zespół Karpackich Parków Krajobrazowych w Krośnie zadeklarował wkład własny przekraczający 11 000 zł.
