Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego zajmuje fragment historycznego obszaru Ostrowa Tumskiego, uformowany po rozbiórce umocnień miejskich i zasypaniu odnogi Odry. Na terenie ogrodu pozostał zbiornik wodny będący reliktem dawnego koryta rzeki. Placówka działa od 1811 roku i jest, po Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, najstarszą instytucją tego typu w kraju.
Lokalizacja
Ogród leży po północnej stronie katedry Św. Jana Chrzciciela i kościoła Św. Krzyża, częściowo w obrębie historycznego Ostrowa Tumskiego. Odległość od Rynku wynosi około 2 km. Granice współczesnego ogrodu określają ulice Kanonia, Hlonda, Wyszyńskiego, Sienkiewicza i Świętokrzyska.
Historia
Po zdobyciu Wrocławia przez wojska napoleońskie i rozpoczęciu burzenia umocnień w 1807 roku przekazano część terenów pofortyfikacyjnych na założenie ogrodu dla nowo powstałego Uniwersytetu Wrocławskiego. Pierwotna powierzchnia ogrodu wynosiła około 5 ha.
Już w pierwszym roku funkcjonowania gromadzono kolekcje roślin i wzniesiono dużą szklarnię podzieloną na trzy strefy temperaturowe. Kilka drzew posadzonych na początku działalności przetrwało do dziś, m.in. Dąb Przyjaźni (posadzony w 1811 r.), grupa pomnikowych cisów oraz dwa platany klonolistne z początku XIX wieku.
W XIX wieku kolekcje szybko rosły dzięki ekspedycjom i wymianie nasion; pod koniec 1843 roku w ogrodzie znajdowało się około 10 tys. różnych gatunków i odmian, z czego znaczącą część stanowiły rośliny szklarniowe. Podczas oblężenia Festung Breslau w 1945 roku zniszczeniu uległa kolekcja szklarniowa oraz w połowie drzewostan ogrodu. Po wojnie odbudową i porządkowaniem przez kilka lat kierował prof. Stanisław Kulczyński; ponowne otwarcie dla odwiedzających nastąpiło w 1950 roku, początkowo w ograniczonym zakresie.
Działy i kolekcje roślinne
Obszar Ogrodu wynosi 7,4 ha, z czego pod szkłem znajduje się 0,33 ha. W zbiorach występuje około 7,5 tys. gatunków roślin szklarniowych i gruntowych; uwzględniając odmiany liczba taksonów sięga 11,5 tysiąca.
W ogrodzie wyodrębniono działy o różnym charakterze, między innymi:
- Gruntowe rośliny ozdobne z kolekcjami hiacyntów, narcyzów, kosaćców, piwonii i liliowców,
- Systematyka — ekspozycja roślin zielnych oraz drzew i krzewów adaptowanych do klimatu Polski,
- Arboretum z rodzinnymi i obcymi gatunkami drzew oraz 27 drzew uznanych za pomniki przyrody,
- Alpinarium z około 1500 gatunkami roślin skalnych oraz profilem geologicznym wałbrzyskich złóż węgla kamiennego.
Inne wydzielone sekcje obejmują dużą kolekcję roślin wodnych i błotnych (ponad 250 taksonów), działy roślin szklarniowych liczące blisko 5 tys. taksonów, ekspozycje dydaktyczne i pracownię kultur tkankowych. W alpinarium wkomponowano skamieniałe odciski roślin i pnie drzew.
Szklarnie i Palmiarnia
Na przestrzeni ponad 200 lat ogród posiadał różne obiekty szklarniowe. Szklarnia oznaczana numerem 2, wzniesiona pierwotnie w 1823 roku, pełniła funkcję palmiarni i przechowywania roślin z odległych regionów. W 1878 r. zastąpiono wcześniejszy budynek nową, stalowo-szklaną halą z podziałem na sześć części temperaturowych i z centralnym ogrzewaniem.
W tej konstrukcji znajdowała się dobudówka z okrągłym basenem podgrzewanym do temperatur umożliwiających uprawę Victoria regia. Szklarnia uległa zniszczeniu podczas II wojny światowej, została odbudowana w 1957 r., a z powodu złego stanu technicznego rozebrano ją w 2013 r. W 2024 r. ogłoszono przetarg na zaprojektowanie i wybudowanie nowego obiektu palmiarni w ciągu trzech lat.
Przeprawy i elementy architektury ogrodowej
W centralnej części ogrodu znajduje się staw będący starorzeczem, przez który poprowadzono drewnianą, łukową kładkę trójprzęsłową. Konstrukcja nośna oparta jest na kratownicach z drewnianych belek, z murowanymi przyczółkami. Pierwotna kładka powstała w 1958 roku; w 1992 r. rozebrano ją z powodu złego stanu technicznego i odbudowano w identycznym kształcie. Drewniany pomost oparto na palach i wyłożono deskami.
Struktura organizacyjna i prace naukowe
Ogrodem kieruje dyrektor, a w jego strukturze działają jednostki badawcze i edukacyjne. Do istotnych projektów należy Polish Vegetation Database (PVD) zarejestrowana w Global Index of Vegetation-Plot Databases pod kodem EU-PL-001. Baza współpracuje z europejskimi i światowymi sieciami danych o roślinności, m.in. z European Vegetation Archive i sPlot, oraz wchodzi w skład Krajowej Sieci o Informacji o Bioróżnorodności.
Pracownia Ekologii Roślinności prowadzi analizy ekoinformatyczne i badania zróżnicowania roślinności w skali lokalnej i regionalnej, wykorzystując zasoby PVD.
Po II wojnie światowej odbudową Ogrodu kierowali kolejni opiekunowie naukowi; w latach 1984–2016 dyrektorem był dr hab. Tomasz J. Nowak. Od 2017 roku dyrektorem Ogrodu jest dr hab. Zygmunt Kącki.
Informacje praktyczne
- Adres: Henryka Sienkiewicza 23, 50-335 Wrocław — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–nd 9:00–18:00
- Telefon: +48713225957
- Strona internetowa: ogrodbotaniczny.wroclaw.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (15 098 opinii)
