| Dane osobowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Wojciech Bal |
| Data urodzenia | 22 czerwca 1963 |
| Miejsce urodzenia | Wrocław |
| Zawód | chemik, biolog chemiczny |
| Afiliacja | Instytut Biochemii i Biofizyki PAN |
| Specjalizacja | rola jonów metali w procesach biologicznych |
| Wykształcenie | PhD, Uniwersytet Wrocławski (1991) |
| Promotor doktoratu | prof. Henryk Kozłowski |
| Najważniejsze odkrycie | hydroliza wiązania peptydowego przez Ni(II) |
| Inne | syn Karola Bala |
| Wybrane nagrody | |
| 1992 | Nagroda Rektora UWr za najlepszą rozprawę doktorską |
| 1996 | NIH Fellows Award for Research Excellence |
| 2020 | Nagroda Prezesa Rady Ministrów za dorobek naukowy |
| 2021 | Nagroda Ministra Edukacji i Nauki |
Wojciech Bal zajmuje się badaniem, jak obecność i kinetyka wiązania jonów metali wpływa na funkcję białek i peptydów. Jego prace łączą chemię strukturalną z problemami biologicznymi i toksykologicznymi.
Życiorys i kariera naukowa
Rozprawę doktorską przygotował pod kierunkiem prof. Henryka Kozłowskiego na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego; obronił ją z wyróżnieniem w 1991 roku. Jego wczesne badania dotyczyły oddziaływań jonów miedziowych, niklowych i cynkowych z oligopeptydami oraz wpływu reszt aminokwasowych na stabilność kompleksów.
Po obronie doktoratu pracował krótko we Wrocławiu, a następnie odbył dwa staże podoktorskie. W 1992–1993 przebywał w Birkbeck College, University of London, w grupie prof. Petera J. Sadlera; staż finansowała Royal Society of Chemistry. W latach 1994–1996 pracował w National Cancer Institute we Frederick (USA) pod kierunkiem dr. Kazimierza S. Kasprzaka, koncentrując się na molekularnych mechanizmach kancerogenezy niklowej.
W latach 1997–2001 wrócił do Uniwersytetu Wrocławskiego, gdzie prowadził badania nad oddziaływaniami jonów metali z aminocukrami i aminoglikozydami oraz kontynuował współpracę badawczą z poprzednimi grupami. W 2002 roku przeszedł na pełny etat do Zakładu Biofizyki Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN i zbudował własną grupę badawczą. W latach 2004–2010 pracował także na pół etatu w Centralnym Instytucie Ochrony Pracy jako konsultant. Obecnie kieruje Pracownią Chemii Biologicznej Jonów Metali w IBB PAN, a od 2020 roku pełni funkcję przewodniczącego Rady Naukowej tego instytutu.
Dorobek badawczy i wynalazki
W dorobku naukowym ma ponad 200 publikacji. Wyznaczył stałe wiązania licznych kompleksów jonów metali z bioligandami i opisał ich właściwości strukturalne oraz kinetyczne. Odkrycie i zbadanie reakcji hydrolizy wiązania peptydowego katalizowanej przez jon Ni(II) należy do jego kluczowych osiągnięć; kontynuuje badania nad jej znaczeniem dla toksyczności niklu.
Zaproponował zmianę paradygmatu w zakresie wewnątrzkomórkowej fizjologii jonów cynkowych. Zidentyfikował peptydy z rodziny Aβ jako realistyczne ligandy dla jonu Cu(II) i sformułował weryfikowalne hipotezy dotyczące ich funkcji fizjologicznej. Prowadzi także prace nad mechanizmami zewnątrzkomórkowego transportu miedzi w kontekście chorób cywilizacyjnych oraz nad mechanizmami toksyczności rozpuszczających się w organizmie nanocząstek srebra.
Wykorzystał wiedzę z chemii toksykologicznej do opracowania substancji chroniącej przed alergią niklową; produkt przeszedł komercjalizację. Wypromował dwadzieścioro doktorantów i jest współautorem ośmiu patentów.
Działalność społeczna i nagrody
Był członkiem ruchu społecznego Obywatele Nauki. Za osiągnięcia naukowe otrzymał liczne wyróżnienia, w tym nagrody Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego (w kilku latach) oraz nagrody Ministra Edukacji i Nauki.
Do najważniejszych nagród należą: Nagroda Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego za najlepszą rozprawę doktorską w 1992 roku, NIH Fellows Award for Research Excellence w 1996 roku oraz Nagroda Prezesa Rady Ministrów za dorobek naukowy w 2020 roku. W 2021 roku otrzymał Nagrodę Ministra Edukacji i Nauki.
